Montage voor de modeclub van het Sint-Michielscollege in Brasschaat.
Ik moet een jaar of zes geweest zijn toen ik kindertelevisie een tijdje de rug toekeerde. Niet omdat ik me plots als een kleine betoger tegen de commercialisering van kinderprogramma’s ging verzetten, maar wel door een jeugdtrauma dat tot op de dag van vandaag moeilijk verwerkt raakt. Toen ik nog een klein en onschuldig broekventje was, stuurde ik mijn mooiste knutselwerkje op naar het ochtendprogramma van Kabouter Plop. Plops melkherberg, gemaakt uit een grote luciferdoos: tiptop in orde en tot in de details afgewerkt. Vreugde alom wanneer bleek dat mijn werkje daadwerkelijk in het programma te zien zou zijn, maar dan: zondagmorgen, videorecorder geprogrammeerd en klaar voor de buis. Halverwege het programma kwam mijn knutselwerkje in beeld! Een gelukkiger kind had je je waarschijnlijk niet kunnen voorstellen, maar toen… Vanuit het niets begon die trut van een kabouter Kwebbel mijn werkje uit te lachen: ‘Een vierkante paddenstoel!’ De grootste sloerie van het kabouterbos stikte bijna van het lachen, terwijl ze mijn mooiste moment aan het kapot maken was. Tot op de dag van vandaag vind ik het nog altijd jammer dat ze er niet daadwerkelijk in gestikt was. Nog diezelfde zondagmiddag besloot ik om geen kinderprogramma’s meer te bekijken. Kindervrienden? Mijn gat!
Lang heeft mijn protestactie uiteindelijk niet geduurd. Het was nochtans redelijk eenvoudig in die tijd om van kindertelevisie weg te blijven, veel bestond er namelijk niet. Op Ketnet en het ochtendblok van VTM na was er vrijwel geen aanbod voor kinderen of je moest al in het aanbod van de Nederlandse zenders gaan zitten neuzen. De jaren nadien zou daar heel wat verandering in komen. Kinderzenders schoten als paddenstoelen uit de grond. Of al dat extra aanbod voor kinderen nu zo positief is, is maar de vraag.
Vijf minuten
Laat ons even teruggaan in de tijd. We spreken eind jaren negentig en ik zit wat televisie te kijken. Welk programma het juist was, kan ik me niet herinneren. ‘Zit jij nu alweer televisie te kijken?’ zegt mijn moeder. ‘Ja mama’, antwoord ik met een vleugje desinteresse. ‘In mijn jonge tijd zaten wij op woensdagnamiddag te wachten tot het programma van Nonkel Bob op tv kwam. Tegenwoordig geven ze niets anders dan kinderprogramma’s.’ Daar had ze gelijk in. Met de komst van Ketnet in 1997 werden de Vlaamse kinderen meer en meer verwend met televisie op hun maat. Vanuit de openbare omroep was het natuurlijk verplicht om ook de kinderen te voorzien in hun televisiebehoeftes, maar ook de commerciële zenders zagen daar toekomst in.
Eén probleem: de overheid wou, met het oog op de bescherming van de kinderen, geen reclame rond kinderprogramma’s. Daarom werd de befaamde vijfminutenregel ontworpen. Door die regel werd het de commerciële omroepen verboden om vijf minuten voor en na een programma, bedoeld voor – laat ons even hip doen – de kids, reclame uit te zenden. Een doorn in het oog van elke commerciële zender, want welke adverteerder is daar nu in geïnteresseerd?
Het mag geen verrassing zijn dat er uiteindelijk veel overtredingen kwamen op deze regel. De commerciële omroepen hadden nochtans enkele simpele omwegen gevonden om de regel te kunnen omzeilen. Zo werden er voor en na kinderprogramma’s bijvoorbeeld muziekclips uitgezonden. Die clips vielen niet onder de noemer kinderprogramma, maar zorgden er natuurlijk wel voor dat kinderen bleven kijken en zo wel reclame op hun bord kregen. De regel bleef jaren in stand, maar een kaper op de kust zorgde er uiteindelijk voor dat de regel op zijn voetstuk begon te wankelen. In 2003 gooide Nickelodeon zich op de Vlaamse televisiemarkt en die zender zond rond zijn programma’s wel reclame uit. Hoe kon dat? Wel, omdat Nickelodeon via een Nederlandse licentie uitzond in België, wat vergelijkbaar is met het ontstaan van VT4 dat in zijn beginperiode met een Britse licentie werkte. Ook Cartoon Network verscheen rond diezelfde tijd op de Vlaamse beeldbuis, maar die zender zond geen reclame uit.
Hoewel Nickelodeon weinig tot geen marktaandeel wegkaapte van de gevestigde waarden, voelden de Vlaamse commerciële omroepen zich toch benadeeld door de overheid. Over het afschaffen van de vijfminutenregel werd veel gedebatteerd, maar uiteindelijk was het onder druk van Europa (met het Televisie Zonder Grenzen-plan) dat de vijfminutenregel in januari 2007 definitief afgevoerd werd. Daarmee was de geboorte van de eerste, volledig Vlaamse, commerciële kinderzender bezegeld. Op 1 oktober 2009 zag vtmKzoom het levenslicht. Op het einde van datzelfde jaar verscheen ook Disney Channel op het toneel en ondertussen blies Cartoon Network de aftocht. Het Op 12-verhaal van Ketnet zal ondertussen wel bekend zijn, me dunkt.
Educatief?
Vandaag zitten we met zo’n vier kanalen voor kinderen in Vlaanderen, alle digitale zusterzenders niet meegerekend: een klein overaanbod zouden we dus kunnen zeggen. Of al die kindertelevisie nu goed is voor de kleinsten onder ons, daar zijn de meningen over verdeeld. In se komt het hierop neer: voor elke onderzoek dat een voordeel van kindertelevisie aan het licht brengt, bestaat er wel een onderzoek dat het tegendeel beweert. Een echt sluitend oordeel vellen is dus moeilijk, zo niet onmogelijk, maar als we alles naast elkaar leggen lijken de nadelen van overmatig televisiegebruik bij kinderen wel door te wegen. Een handvol van de kwalijke gevolgen zijn bijvoorbeeld obesitas, een afnemend concentratievermogen en een slechtere taalbeheersing. Al die nadelen in acht nemend, verbaast het me dat het in mijn latere leven niet slechter met mij is afgelopen.
Als we er een aspect willen uitlichten, dan is het wel de educatieve kant van kindertelevisie. Kan educatieve televisie kinderen nu iets bijleren? Uit experimenten aan de Amerikaanse Vanderbilt University blijkt van niet. Tijdens de experimenten werd aan een groep van tweejarige kinderen een video getoond waarin interactie met de kijkertjes geënsceneerd werd (denk aan ‘Dora the explorer’ en ‘Blue’s clues’). Tijdens het filmpje verstopte een man een knuffel in een nabijgelegen kamer. Nadien werd aan de kindjes gevraagd om de knuffel te gaan zoeken. Slechts 35% wist de knuffel uiteindelijk terug te vinden in diezelfde kamer. De andere groep kinderen kreeg een video te zien waarin wel echt sociaal contact zat. Dat gebeurde via een webcam. Bij die tweede groep vond 69% de knuffel wel terug.
Uit Amerikaans onderzoek blijkt ook dat de taalgevoeligheid van kinderen absoluut niet gebaat is bij overmatig televisiegebruik. Veel ouders (en zelfs kinderdagverblijven!) zien de televisie als een goedkope babysit en plaatsten kinderen achteloos voor de beeldbuis. Volgens de studies loopt het kind daardoor echter veel sociaal contact met de ouders mis. Er vinden te weinig gesprekken plaats ouder en kind en daardoor zal het kind zijn taalgebruik niet kunnen verruimen. De Belgische psycholinguïst Wouter Duyck beweert dan weer het tegenovergestelde: ‘Het medium kan de schoolrijpheid van kinderen gunstig beïnvloeden en hun resultaten bevorderen’, zei Duyck hierover in Taalschrift, het tijdschrift van de Nederlandse Taalunie. ‘Zo blijkt uit een experimenteel onderzoek dat kinderen zich nieuwe woorden eigen maken wanneer ze tv kijken. Die woorden gebruiken ze later actief en correct in gesprekken. Je hoort een vierjarige dan plots spreken over een automatische piloot na het bekijken van een tekenfilm als ‘WALL-E’. Het gaat bovendien om meer dan louter woordjes opvangen.’ Dit gaat echter niet op voor alle kinderprogramma’s. Zo moeten de personages uit de reeks het kind liefst direct aanspreken vooraleer het kind iets beter zal opnemen. Als voorbeeld haalt Duyck ‘Dora the explorer’ en ‘Blue’s clues’ aan. Je ziet: tegenstrijdigheid heerst over dit onderwerp.
Bumba de dictator
Het grote kindertelevisiedebat in onze contreien is uiteindelijk gestart naar aanleiding van het toelaten van reclame en tot op heden lijkt die bittere pil nog steeds niet helemaal verwerkt bij de doorsnee Vlaming. Een veelgehoord argument om kinderen zorgeloos naar Ketnet te laten kijken en bijvoorbeeld niet naar Kzoom of Nickelodeon, is omdat die zender geen reclame uitzendt. De Vlaamse reclamemakers zullen het niet graag horen, want kinderen zijn nu eenmaal een belangrijke doelgroep, vooral ook naar de toekomst toe. Of kinderen nu echt beïnvloed worden door reclame, is ook niet duidelijk, want veel onderzoek naar de invloed van reclame op kinderen is er niet naar gedaan. Veel hangt af van de leeftijd van het kind, maar zekerheden zijn er niet.
Dat kinderen op Ketnet veilig zitten voor reclame is daarmee niet gezegd, allerminst zelfs, want reclame komt in vele vormen. Van de traditionele reclamespot blijven ze dan misschien wel gevrijwaard, maar van programma’s die als een groot commercieel product gecreëerd worden dan weer niet. Bumba mag dan misschien wel lief en schattig lijken, uiteindelijk is het enige doel van dat Studio 100-figuurtje om zo veel mogelijk brooddozen en boekentassen met zijn beeltenis erop te verkopen. Hetzelfde met ‘Mega Mindy’, ‘Galaxy park’ en uiteindelijk bijna alle andere programma’s van privébedrijven op de openbare omroep – we moeten de beschuldigende vinger immers niet altijd naar het huis van de hond wijzen. Een kind leren omgaan met reclame is dus het beste wat je als ouder kan doen.
Dat telt natuurlijk niet alleen voor reclame. Dat je hersenloze zombies creëert door kinderen alleen maar televisie te laten kijken is niet bewezen, maar je moet kinderen wel leren omgaan met de media. Niet alles wat je in de media ziet of hoort is per se echt en dat kun je best van op jonge leeftijd aanleren. Zeker in deze tijden van internet en communicatie is dat een must. Elk kinderprogramma heeft in deze tijd wel een website of een eigen applicatie en die zijn niet altijd zo childproof als ze eruit zien. Leer een kind hoe het daarmee moet omgaan en het staat al een stap verder in de toekomst. Zulke wijsheden zal het zeker niet van televisie leren.
Voor Cutting Edge – Gepubliceerd op 24 juni 2012
Vanmorgen is het derde VRT-net officieel van start gegaan. Vanaf nu zendt Ketnet non-stop uit van zes uur ’s morgens tot acht uur ’s avonds en ook Canvas mag zich tegoed doen aan extra zendtijd. Zoals je hier enkele maanden geleden al kon lezen, waren wij niet echt happig op dat derde kanaal. De beslissing leek ons net iets te impulsief genomen en ook de invulling liet voor ons te wensen over. Bezint eer ge begint, zegt ons mama altijd en dat had de VRT ook beter gedaan. Maar nog geen jaar later staat het derde net er dus met de gevleugelde naam ‘Op 12’. En vinden wij een derde openbare zender nog steeds een overbodige luxe? Ja.
Even recapituleren: Eind mei vorig jaar liet minister van Media Ingrid Lieten zich in Humo ontvallen dat er een kinder- en jongerenzender van de VRT zou komen. Lieten werd door Vlaams minister-president Kris Peeters teruggefloten, volgens hem betrof het slechts een denkpiste, maar een maand later werd in de nieuwe beheersovereenkomst opgetekend dat het derde net er effectief zou komen. De oppositie stond meteen op zijn achterste poten want volgens hen had minister Lieten het parlement monddood gemaakt door de beslissing na de start van het parlementair reces te maken. De maanden erop zou er nog veel tegenkanting komen uit diezelfde hoek. Vooral het kostenplaatje, dat volgens velen veel groter zou uitvallen dan de VRT zelf denkt, blijft het grootste struikelblok. Of zo’n derde openbare zender gerechtvaardigd is in deze crisistijden is een discussie die men natuurlijk kan blijven voeren maar feit is wel dat we onderhand (te) verwend zijn op televisievlak hier in Vlaanderen.
Terwijl de kindjes nu gelukkiger zijn omdat Ketnet non-stop uitzendt -dat wil de VRT ons toch wijsmaken- hebben wij nog steeds onze twijfels over het nut van deze zender, los van alle financiële aspecten dan. Want waarom is het nu bijvoorbeeld wel ineens mogelijk voor Ketnet om non-stop te gaan uitzenden. Akkoord, de programmering zal niet meer onderbroken worden voor sportwedstrijden -al zien wij dat in de toekomst toch nog wel gebeuren- maar toen wij de voorbije jaren op een dode middag langs Ketnet zapten, was het enigste wat wij te horen kregen Ketnet Radio. Bevonden zich daar al geen mogelijkheden om een preschool aanbod te creëren voor de jongste kijkertjes? Of was daar nu echt speciaal een derde net voor nodig? Voor Canvas eigenlijk het omgekeerde. Tof dat ze meer kunnen uitzenden, maar volgens ons zit hun meerwaardezoeker niet meteen voor zijn televisie tijdens de namiddag. Met een strakke planning en door minder in hokjes te denken hadden Eén, Canvas en Ketnet volgens ons perfect op twee kanalen kunnen worden uitgezonden. Want met het derde net vrezen wij ervoor dat de VRT na verloop van tijd aan kwaliteit zal moeten inboeten…
Maar wat ons uiteindelijk nog het meest tegen de haren strijkt is het feit dat er nu nog bijna niets van die beloofde jeugdzender te merken zal zijn. Er wordt momenteel een jongerenaanbod ontwikkeld, maar dat zal er pas tegen september 2013 volledig staan. Ondertussen wil de VRT met een soort van pop-up-tv testen wat de interesses van de jongeren zijn op televisioneel gebied. Daarom wordt op het derde net na acht uur geregeld een afgeleide uitgezonden van die andere jongerenkanalen van de VRT: Studio Brussel en MNM. Die concerten/evenementen worden dan onder de noemer “Op 12” op het scherm gebracht. Maar tot september 2013 zou die extra uitzendtijd die met het derde kanaal gecreëerd werd dus regelmatig onbenut blijven. Money well spent!
Het is natuurlijk belangrijk dat jongeren meer bij de openbare omroep betrokken worden. Maar dit derde net heeft daar weinig zin voor, dunkt ons. De VRT heeft nochtans onlangs wel laten zien dat ze, los van die zender, jongeren kunnen betrekken bij hun programma’s. En dat zelfs op een lovenswaardige manier! Zo zoekt Rudi Vranckx jonge reporters om reportages te maken voor ‘Vranckx’ en ook ‘Vlaanderen vakantieland’ zoekt momenteel jong talent om voor hen te bloggen tijdens een buitenlandse trip. Zulke initiatieven moet de VRT meer nemen. Betrek jong talent bij vaste waarden en uiteindelijk zullen die jongeren zelf hun vleugels kunnen uitslaan en nieuwe programma’s beginnen maken. Want het zal van die oude rotten zijn dat ze het moeten leren. Je kan van nul af aan beginnen en wat zitten aanmodderen, maar in het huidige televisielandschap kan je je dat, spijtig genoeg, niet meer permitteren. En zeker niet als nieuweling want ook die oude rotten worden na twee mindere programma’s (Bart De Pauw, iemand?) al meteen afgeschreven door de critici.
Met een extra waakzaam oog zullen wij hier in de gaten houden hoe dat derde net dus zal uitdraaien. Wordt het een topper of een fiasco? Wie zal het zeggen. Al hebben wij meer vertrouwen in de nieuwe discipels van Vranckx en co.
Foto: © VRT – Gary Breyssem
Voor Cutting Edge – Gepubliceerd op 1 mei 2012
Morgen (maandag 20 februari) zou de Vlaamse versie van het Nederlandse succesprogramma ‘Oh oh Cherso’ aan de Vlaamse pers, waaronder Cutting Edge, voorgesteld worden. In dat programma worden acht jongeren naar het Griekse feestparadijs Chersonissos gestuurd om daar te feesten tot ze erbij neervallen. Vrijdagnamiddag liet 2BE echter weten dat het programma voor onbepaalde tijd werd uitgesteld, en dat de persconferentie niet meer zou doorgaan. Spijtig, maar zo’n verschuivingen gebeuren nu eenmaal wel eens – al was het onderhand al de tweede keer dat het ‘Oh oh Cherso’ uitgesteld werd. Wat vreemder leek was het feit dat onmiddellijk na die mail ook alle castingtapes die 2BE ter promotie op het internet gegooid had offline werden gehaald.
Een en een is natuurlijk twee, en al snel ontstonden er geruchten dat er wel eens wat meer achter die ‘verschuiving’ zou kunnen zitten. De VMMa gaf aan dat deze keuze gemaakt werd om het zendschema te optimaliseren, maar wou voor de rest niet reageren. De dag erna publiceerden de kranten van Concentra echter dat betrouwbare bronnen binnen de maatschappij aangaven dat ‘Oh oh Cherso’ definitief in de vuilbak gegooid is. De reden: enkele toplui binnen de VMMa vinden dat zo’n programma het imago van 2BE zou kunnen schaden. De VMMa ontkent dit, maar de bronnen blijven formeel: ‘Oh oh cherso’ komt niet meer op televisie en al het beeldmateriaal dat nog online te vinden is moet verwijderd worden.
Omdat er vanuit de Vlaamse Media Maatschappij verder geen communicatie komt over de reden waarom het programma (voorlopig) niet wordt uitgezonden, is het enkel gissen naar mogelijke oorzaken. Het blijft natuurlijk vreemd dat het uitzenden van de originele ‘Oh oh Cherso’ blijkbaar geen probleem leek. Sterker nog, de reeks kreeg zelfs een tweede leven op jongerenzender JIM. Een Vlaamse versie leek dus voor te hand te liggen, en die werd ook gemaakt … onder het gezag van de oude bazen. Sinds eind januari zien Erwin Deckers (directeur strategie) en Peter Bossaert (CEO) toe op de invulling van alle televisie- en radiomerken van de Vlaamse Media Maatschappij. Misschien hebben deze heren als eerste daad beslist dat zo’n content niet meer thuishoort op een zender als 2BE.
Of heeft de VMMa schrik gekregen na de polemiek die ontstaan is rond reality-tv naar aanleiding van de reportagereeks uit Humo? Zo heeft Vlaams parlementslid Philippe De Coene (SP.A) al voorgesteld om een reeks hoorzittingen te houden rond reality-tv. Ook uit de academische wereld rijzen er vragen en daarbij werd ook ‘Oh oh Cherso’ geviseerd. Zo noemt Karl Verstrynge, professor media-ethiek aan de VUB, het programma pure uitbuiting (Het Nieuwsblad, 16 februari). ‘Oh oh Cherso’ nu op de buis brengen zou dus geen al te best idee zijn.
Het online publiek verdeelde zich dan weer in twee kampen. Veel hebben we uiteindelijk nog niet te zien gekregen, maar voor de haters was dit voldoende om met termen te beginnen zwaaien die zelfs onder het niveau van reeks gingen. De andere groep kon dan weer niet wachten tot 5 maart, de dag waarop ‘Oh oh Cherso’ zou starten. Je kan over die verdeeldheid twijfelen daar de eerste groep naar alle waarschijnlijkheid voor een groot deel bestaat uit cultuurneukers die zweren bij Woestijnvis-tv. Maar we leven nog altijd in een democratie, dus ieder zijn mening.
Ons ga je nu ook niet horen zeggen dat ‘Oh oh Cherso’ hoogstaande televisie is, maar als het programma echt nooit uitgezonden zou worden, vinden wij dat enorm spijtig. Misschien zelfs laf van de VMMa. Dit soort tv moet er gewoonweg zijn, hoeveel tegenkanting er misschien ook komt van de azijnpissers die de internetfora bevolken. Want we moeten ons niet beter voordoen zoals we zijn. Vlaanderen loopt vol met personen zoals de deelnemers uit het programma. Iedereen die regelmatig uitgaat zal al honderd van die types tegengekomen zijn en we durven er zelfs voor wedden dat de helft van de haters al ergere stoten heeft uitgehaald.
Natuurlijk is het grootste deel van het programma waarschijnlijk geënsceneerd, en heeft de castingploeg zijn best gedaan om er de opmerkelijkste figuren uit te halen, maar who cares? ‘Oh oh cherso’ is geen antropologische documentaire voor National Geographic. ‘Oh oh Cherso’ draait rond plezier maken, wat de deelnemers ongetwijfeld gedaan hebben. En wij, beste lezers, wij zouden dat beter ook eens wat meer zoeken op televisie. Gewoon puur plezier. Niet meer, niet minder.
Voor Cutting Edge – Gepubliceerd op 19 februari 2012
Het kookprogramma ‘Dagelijkse kost’ is alomtegenwoordig deze dagen. Presentator Jeroen Meus is met zijn kooksels de publiekslieveling bij uitstek, en dat hebben de supermarkten ook gemerkt. Want als Meus kookt, kookt het volk lekker mee.
GROEP 8: Historisch Centrum
Groepsleden: Jolien Baeke, Simha Chardon, Dennis Janssens & Lieselotte Vercammen
Stand van zaken
Door bepaalde deadlines die gehaald moesten worden staan we momenteel op ongeveer hetzelfde niveau als vorige week. Maandag 12 maart hebben we wel een mail ontvangen van de organisatoren van ‘Jespo On Tour’ (locatie: Groenplaats). Een korte samenvatting van de mail…
“Jespo On tour vindt plaats op zaterdag 14 april van 14u-17u. Het doel van het evenement is zo veel mogelijk kinderen van de wijk bereiken en aanzetten tot sporten. Ze kunnen gratis komen proeven van de volgende sporten/activiteiten: Bunjee-trampoline, BMX, Kinderdisco …”
Momenteel hebben we dus twee evenementen waartussen we moeten kiezen: Jespo On Tour of Double Dutch Contest (verdere uitleg over dit evenement, zie blog Jolien). Beide vallen overigens in dezelfde week (tevens paasvakantie). Nu is het enkel nog de vraag welke van de twee uiteindelijk het interessantst zal zijn voor radio. De groep lijkt momenteel meer in de richting van Jespo On Tour te gaan (“Kindergeluiden zijn altijd een leuke sfeermaker”, dixit Lieselotte), maar daarvoor zullen we nog wat meer mensen moeten contacteren.
